Popiół i Diament. Spotkania autorskie – edycja 2026

Program cyklu koncentruje się wokół publikacji znajdujących się w ofercie wrocławskiej, niezależnej księgarni „Popiół i Diament”. Zapraszani autorzy i autorki podejmują w swoich książkach zagadnienia związane z historią, kulturą i literaturą, często ukazując znane wydarzenia i procesy w nowym świetle. Tematy spotkań nawiązują do wystawy stałej „Misja: Polska”, rozwijając jej kontekst o współczesne interpretacje i pogłębioną refleksję nad przeszłością.

W tegorocznej edycji udział wezmą między innymi Magda Szcześniak, Paweł Machcewicz, Anna Wacławik i Maria Ciesielska, Ryszard Kaczmarek, Antonina Tosiek, a także Kamila Sowińska i Ewa Pluta, które poprowadzą spacery tematyczne po Wrocławiu. Program uzupełnią warsztaty pisarskie prowadzone przez Urszulę Glensk.

Wydarzenia odbywać się będą zarówno w przestrzeniach Muzeum Pana Tadeusza (w tym w kawiarni muzealnej), jak i w plenerze. Spotkaniom autorskim towarzyszyć będą dyskusje z udziałem prowadzących i publiczności, a wybrane wydarzenia będą transmitowane online, co umożliwi udział także osobom spoza Wrocławia.

Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny. Liczba miejsc jest ograniczona – na część spotkań obowiązują wejściówki dostępne w kasach muzeum, a na wybrane wydarzenia plenerowe zapisy prowadzone są poprzez formularz zgłoszeniowy.

PROGRAM

1. „Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci” – spotkanie z Martą Grzywacz

/wydarzenie z cyklu, ale nieobjęte dofinansowaniem MKiDN/

24 marca 2026 (wtorek), godzina 17.00
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, wejściówki do odbioru w kasach muzeum
transmisja online
dziedziniec Muzeum Pana Tadeusza
 

Spotkanie z Martą Grzywacz, autorką książki „Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci”, Wydawnictwo Czarne 2025

Tuż po rozpoczęciu II wojny światowej Emanuel Ringelblum, trzydziestodziewięcioletni historyk, nauczyciel i działacz społeczny, zaczyna gromadzić informacje o życiu Żydów pod okupacją niemiecką. Niedługo potem zaprasza do współpracy innych – podobnie jak on historyków i społeczników, a także ekonomistów, literatów, przedsiębiorców. W getcie warszawskim powstaje tajna organizacja Oneg Szabat („Radość Soboty”), która ma zbierać dowody na istnienie żydowskiego świata: relacje, dzienniki, prywatną korespondencję, teksty literackie, zdjęcia, rysunki, prasę, dokumenty, programy teatralne, kartki na żywność…  Marta Grzywacz przywraca pamięć o archiwistach Oneg Szabat i ich heroicznej pracy. Emanuel Ringelblum, Hersz Wasser, Eliahu Gutkowski, Izrael Lichtensztajn, Szymon Huberband, Rachela Auerbach i inni nie mieli  złudzeń co do własnego losu, ale zbierali świadectwa żyjących z myślą o potomnych. Zdawali relację z własnej zagłady.

*z materiałów wydawcy

autorka:

Marta Grzywacz – dziennikarka prasowa, radiowa i telewizyjna. Absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka artykułów, reportaży historycznych i książek non-fiction: „Obrońca skarbów. Karol Estreicher w poszukiwaniu zagrabionych dzieł sztuki” (2017), „Nasza pani z Ravensbrück. Historia Johanny Langefeld” (2020), „Blizny. Prawdziwa historia królików z Ravensbrück” (2022) oraz „Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci” (2025). Stypendystka Instytutu Goethego w ramach programu Culture Moves Europe w 2025 r., przewodniczka po wystawie stałej Żydowskiego Instytutu Historycznego. Publikuje w „Gazecie Wyborczej” i „Newsweeku”.

prowadząca:

Urszula Rybicka –  założycielka i prezeska wrocławskiej Fundacji Żydoteka. Od ponad dekady zawodowo zajmuje się żydowskimi projektami edukacyjnymi o wielu charakterach – prowadzi m.in. wykłady, warsztaty, oprowadzania, spotkania autorskie i Klub Książki Żydowskiej. Ukończyła Uniwersytet Wrocławski, a z wykształcenia jest pedagogiem. Jest współautorką strony Żydowski Dolny Śląsk, która opowiada o dziedzictwie Żydów w wybranych dziesięciu miastach regionu.

2.  „Życie codzienne kobiet w PRL” – spotkanie z Błażejem Brzostkiem

/wydarzenie z cyklu, objęte dofinansowaniem MKiDN/

24 kwietnia 2026 (piątek), godzina 17.00
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, wejściówki do odbioru w kasach muzeum
transmisja online
kawiarnia Muzeum Pana Tadeusza
 

Spotkanie z Błażejem Brzostkiem, autorem książki „Życie codzienne kobiet w PRL”, Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025

Codzienność kobiet w PRL regulowana była przez różne rytmy i cykle – role narzucone przez system, zwyczaje i - zabetonowane tradycją - wewnętrzne imperatywy. Ustrój Polski ludowej deklarował równość płci, w wielu przypadkach oznaczało to jednak dla jednej z nich podwójne obciążenie. Dominujący przez wieki wzorzec kulturowy, który umieszczał kobietę w kontekście domowym, rodzinnym, a dużo rzadziej – w zewnętrznym, publicznym zmienił się o tyle, że do tradycyjnych obowiązków dołożył te związane z pracą zarobkową, koniecznością utrzymania rodziny i nadążania za nowoczesnością. Mimo, że zmiany polityczne i gospodarcze miały ogromny wpływ na życie kobiet, to wpływ kobiet na politykę pozostawał znikomy.

*z materiałów wydawcy

autor:
Błażej Brzostek – historyk pracujący na Uniwersytecie Warszawskim i w Muzeum Warszawy. Zajmuje się historią społeczną i dziejami miast. Za książkę „Wstecz. Historia Warszawy” do początku otrzymał w 2022 roku Nagrodę Stowarzyszenie Autorów ZAiKS im. Karola Małcużyńskiego za varsaviana oraz Nagrodę Literacką m.st. Warszawy w kategorii „Książka o tematyce warszawskiej”. Pisał o życiu robotników warszawskich lat stalinizmu, o codzienności w przestrzeni publicznej Warszawy i o kuchni w PRL-u. Zajmuje się także historią Rumunii, opublikował Paryże Innej Europy, czyli porównawczą historię Bukaresztu i Warszawy, pisał o rumuńskim wybrzeżu czarnomorskim i jego kolonizacji turystycznej. Interesuje się także historią zegarmistrzostwa.

prowadząca:
Joanna Hytrek-Hryciuk – historyczka, śląskoznawczyni, autorka licznych publikacji na temat historii regionu i historii Polski w XX wieku. Doktor nauk historycznych, absolwentka Uniwersytetu we Wrocławiu, studiowała również na Uniwersytecie Ludwiga Maximiliana w Monachium. Laureatka nagrody Fundacji im. Tomasza Strzembosza. W 2020 roku wyróżniona tytułem 30. Kreatywnych Wrocławia. W Muzeum Pana Tadeusza odpowiada za lekcje muzealne oraz wystawy (m.in. Dziady. Przejście) związane z historią najnowszą.

3. „Propaganda kontra rzeczywistość” –  spacer z Ewą Plutą
/wydarzenie z cyklu, objęte dofinansowaniem MKiDN/

25 kwietnia 2026 (sobota), godzina 12.00
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, obowiązują zapisy poprzez formularz zgłoszeniowy
kawiarnia Muzeum Pana Tadeusza
Spacer tematyczny z Ewą Plutą nawiązujący do tematyki książki Błażeja Brzostka.

W 1945 roku Wrocław stał się polskim miastem. Jego dobudowa z wojennych ruin była jednym z najważniejszych projektów propagandowych Polskiej Republiki Ludowej. Nowe gmachy użyteczności publicznej, bloki mieszkalne, zakłady przemysłowe, instytucje kultury musiały spełniać określone normy i promować ówczesny ustrój polityczny. W kronikach, filmach i serialach pokazywano nie tylko zmieniający się krajobraz miasta, ale także życie jego mieszkańców i mieszkanek. Czy jednak ten obraz odpowiadał rzeczywistości? Jaką rolę przypisywano w PRL-u kobietom, czy edukacja była na wysokim poziomie? Czy opowieści o powszechnej równości i dobrobycie, jakie często pokazywano w treściach kultury, były prawdziwe? Zapraszamy na spacer śladami propagandy, a może PRL-owskiej rzeczywistości.   

Start – Arlekin, ul. Marszałka Piłsudskiego 67
Koniec - Szkoła Podstawowa nr 71 im. Zesłańców Sybiru, ul. Podwale 57
Trasa – 2 kilometry
Czas trwania – do 2 godzin

prowadząca:
Ewa Pluta – dziennikarka, redaktorka wydań cyfrowych w miesięczniku „Pismo. Magazyn opinii”. Absolwentka Polskiej Szkoły Reportażu, stypendystka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz m.st. Warszawy – Dzielnicy Wawer. Miłośniczka długodystansowych spacerów.

4. „Narodowy komunizm po polsku. »Partyzanci« Moczara” –  spotkanie z Pawłem Machcewiczem
/wydarzenie z cyklu, objęte dofinansowaniem MKiDN/

21 maja 2026 (czwartek), godzina 17.00
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, wejściówki do odbioru w kasach muzeum
transmisja online
kawiarnia Muzeum Pana Tadeusza
 

Spotkanie z Pawłem Machcewiczem, autorem książki „Narodowy komunizm po polsku. »Partyzanci«

Moczara”, Krytyka Polityczna 2025

W książce poświęconej działaniom „partyzantów” skupionych wokół Mieczysława Moczara, prof. Paweł Machcewicz rekonstruuje próbę stworzenia przez nich nośnej społecznie propozycji ideowej, która łączyła nacjonalizm i antysemityzm, a także eksploatowała polską historię i tradycję narodową. Autor śledzi, na ile typ patriotyzmu propagowany przez Moczarowców wpisywał się w zakorzenione społecznie wcześniejsze wzory mentalne i ideowe (antysemityzm, tradycję endecką), przygląda się recepcji ich działań i zastanawia, jak mocno dziedzictwo tego ruchu ma wpływ na kształt współczesnej debaty publicznej w Polsce.

*z materiałów wydawcy

autor:
Paweł Machcewicz – historyk dziejów najnowszych, profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN, w latach 2008-2017 twórca i pierwszy dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Paweł Machcewicz jest autorem wielu publikacji o tematyce historycznej. Skupia się przede wszystkim na historii Polski, czasach komunizmu i zimnej wojny. Paweł Machcewicz swoją pierwszą książkę pt. „Emigracja w polityce międzynarodowej”, wydał w 1999 roku. Jego najpopularniejszymi książkami są takie tytuły jak „Muzeum”, „Wina, kara, polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II Wojny Światowej”, czy „Spory o historię 2000-2011”. Jego najnowsza książka to „Narodowy komunizm po polsku »Partyzanci« Moczara", Krytyka Polityczna, 2025.

prowadzący:
Łukasz Kamiński – historyk, były prezes Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) w latach 2011–2016. Jest absolwentem Uniwersytetu Wrocławskiego, pracownikiem naukowym tego uniwersytetu, a od 2000 roku jest związany z Instytutem Pamięci Narodowej, gdzie był również naczelnikiem. Kamiński jest znany ze swojej pracy naukowej nad historią systemów komunistycznych i represji, a także z organizacji międzynarodowych konferencji naukowych. Obecnie dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.

5. „W cieniu Wołynia. Antypolska akcja OUN i UPA w Galicji Wschodniej 1943–1945” – spotkanie z Damianem K. Markowskim

/wydarzenie z cyklu, ale nieobjęte dofinansowaniem MKiDN/

·         26 maja 2026 (wtorek), godzina 17.00

·         wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, wejściówki do odbioru w kasach muzeum

·         transmisja online

·         dziedziniec Muzeum Pana Tadeusza

Spotkanie z  Damianem K. Markowskim, autorem książki „W cieniu Wołynia. Antypolska akcja OUN i UPA w Galicji Wschodniej 1943–1945”, Wydawnictwo Literackie 2023

Chociaż rzeź wołyńska z 1943 roku należy obecnie do najbardziej nagłośnionych w Polsce wydarzeń historycznych, nie wszyscy zdają sobie sprawę, że nie była to jedyna masowa zbrodnia ukraińskich nacjonalistów na ludności polskiej w okresie II wojny światowej. Ludobójstwo dokonane w latach 1943–1945 na obszarze Galicji Wschodniej pochłonęło prawdopodobnie około trzydzieści tysięcy istnień ludzkich i było nie mniej brutalne od ludobójstwa wołyńskiego.
Książka „W cieniu Wołynia” napisana jest z szacunkiem dla ofiar poległych po obu stronach, ale przede wszystkim z pokorą i respektem wobec źródeł. Podejmuje temat bolesny, przy całej świadomości tego, że dopiero rzetelne mówienie o historycznej prawdzie, a nie przemilczanie faktów, zbuduje wolne od resentymentów relacje polsko-ukraińskie.

*z materiałów wydawcy

autor:
Damian K. Markowski – historyk, znawca dziejów Europy Wschodniej, współpracownik ośrodków naukowych w Europie i Stanach Zjednoczonych. Autor książek poświęconych historii najnowszej, m.in. „Anatomia strachu. Sowietyzacja obwodu lwowskiego 1944-1953” (2018), „Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918” (WL, 2019), „Ostatni dzień Hanaczowa. Polsko-żydowskie braterstwo podczas Zagłady” (2022). Współautor książki: „Making Ukraine: Negotiating, Contesting, and Drawing the Borders in the Twentieth Century” (2022). Nagrodzony m.in. Nagrodą im. Janusza Kurtyki oraz Nagrodą Przeglądu Wschodniego.

prowadzący:
Andrzej Krajewski – historyk i publicysta. Publikował m.in. w „Newsweeku”, „Polityce”, „Forbesie”, a felietony zamieszczał w portalu dziennik.pl. Obecnie jest stałym współpracownikiem „Dziennika Gazety Prawnej”, tworzy treści merytoryczne dla kanału „Good Times Bad Times” na YouTube. Autor kilku książek, m.in.: „Ropa. Krew cywilizacji” (2023), „Dekada cudów 1988-98. Tak się rodził polski kapitalizm” (2021) oraz „Rzemieślnicy, badylarze, cinkciarze. Jak przedsiębiorczy Polacy przechytrzyli komunę” (2019). Na co dzień z wyboru Wrocławianin.

6. „Fleck. Ocalony przez naukę” – spotkanie z Anną Wacławik i Marią Ciesielską

/wydarzenie z cyklu, objęte dofinansowaniem MKiDN/

18 czerwca 2026 (czwartek), godzina 17.00
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, wejściówki do odbioru w kasach muzeum
transmisja online
kawiarnia Muzeum Pana Tadeusza

Spotkanie z Anną Wacławik i Marią Ciesielską, autorkami książki „Fleck. Ocalony przez naukę”, Wydawnictwo Agora 2025

Urodzony we Lwowie Ludwik Fleck (1896–1961) – lekarz, mikrobiolog i filozof nauki doświadczył międzywojennego antysemityzmu. Po wybuchu wojny w getcie lwowskim pracował nad innowacyjną szczepionką na tyfus. Był więźniem Auschwitz i Buchenwaldu. Jego wiedza i mądrość pozwoliły mu ocalić życie własne i wielu innych.

Po wojnie odbudowywał polską naukę i edukację medyczną w Lublinie i Warszawie. Jego wybitne osiągnięcia nie zostały jednak docenione, padł ofiarą antyżydowskiej nagonki, a ostatnie lata spędził w Izraelu. Dorobek filozoficzny Flecka wyprzedzał swoją epokę, został odkryty i doceniony na świecie w latach 60. Książka powstała na bazie wieloletnich badań autorek w Polsce, Ukrainie, Niemczech i Izraelu.

*z materiałów wydawcy

autorki:
Maria Ciesielska – dr hab. nauk humanistycznych, dr nauk medycznych, lekarka, specjalistka medycyny rodzinnej, wykładowczyni na Wydziale Medycznym Uczelni Łazarskiego. Publikuje artykuły związane z losami lekarzy w trakcie II Wojny Światowej ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień medycznych związanych z niemieckimi obozami koncentracyjnymi, działalnością sanitariatu w więzieniach Gestapo oraz szpitalnictwem w getcie warszawskim. Jej najnowsza książka, napisana wspólnie z Anną Wacławik, to „Fleck. Ocalony przez naukę", Wydawnictwo Agora, 2025.

Anna Wacławik – jest dziennikarką, dziennikarką radiową, pisarką, autorką książek takich jak „Z krwi, kości i wiary”, „Lekarze: walka o życie”. pracuje dla radia Tok FM, gdzie prowadzi program „Wywiad pogłębiony” oraz wspólnie z Andą Rottenberg program „Andymateria”. Wacławik zajmuje się kwestiami społecznymi, psychologią i sztuką. Za swoją działalność reporterską i dziennikarską Wacławik otrzymała nagrody Grand Press i Mistrza Mowy Polskiej. Jej najnowsza książka, napisana wspólnie z Marią Ciesielską, to „Fleck. Ocalony przez naukę", Wydawnictwo Agora, 2025.

prowadzący:
Paweł Jarnicki – doktor nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa. Jego zainteresowania naukowe oscylują wokół roli metafory w nauce, filozofii nauki (szczególnie Ludwika Flecka) i pozostałych nauk o nauce oraz traduktologii. Prace naukowe publikował m.in. w czasopiśmie "The Translator" (2016 Impact Factor: 0.763), „Przeglądzie Filozoficznym – Nowej Serii" i „Studia Philosophica Waratislaviensia". Obecnie pracuje jako redaktor w Dziale Komunikacji Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

Cykl spotkań autorskich „Popiół i diament” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.